Autor tekstu: Matthias Horx, horx.com zukunftsinstitut.de diezukunftnachcorona.com
Przekład z niemieckiego: Kata Oldziejewska, waste-less.pl

Wsteczna prognoza koronawirusa: Jak bardzo będziemy zdumieni światem po kryzysie?

Często zadaje mi się pytanie, kiedy skończy się koronawirus i wszystko wróci do normy. Moja odpowiedź brzmi: nigdy. Są takie momenty w historii, kiedy losy świata zmieniają bieg. Nazywamy je bifurkacjami, czyli głębokimi kryzysami. Przyszło nam żyć w takich czasach.

Świat, jaki znamy, rozpada się. Na jego gruzach tworzy się nowa rzeczywistość, której kształtu możemy się jedynie domyślać. W tym celu chciałbym zaproponować ćwiczenie, które świetnie się sprawdziło podczas procesu formułowania wizji w przedsiębiorstwach. Nazywamy je “re-gnozą”. W przeciwieństwie do prognozy, nie spoglądamy w przyszłość, lecz z perspektywy przyszłości patrzymy na teraźniejszość. Brzmi niedorzecznie? Mimo to, spróbujmy:

Re-gnoza: Nasz świat jesienią 2020 roku

Wyobraźmy sobie jesień 2020 roku. Powiedzmy, że jest ciepły wrzesień, siedzimy w kawiarni w jednym z wielkich miast. Ludzie znowu poruszają się swobodnie po ulicach. Czy wszystko jest takie samo jak dawniej? Czy wino, drink, kawa smakują, jak kiedyś, czy może nawet lepiej niż przed pandemią?

Czym będziemy zdumieni z perspektywy jesieni 2020?

Będziemy zdumieni, że społeczne wyrzeczenia, które ponosiliśmy, rzadko prowadziły do samotności. Wręcz przeciwnie, po pierwszym szoku wielu z nas poczuło ulgę, że cały ten pęd i ogromny szum komunikacyjny, przetaczający się na wszystkich kanałach, nagle ustał. Wyrzeczenia nie zawsze muszą się równać ze stratą, czasem mogą otworzyć nowe możliwości. Doświadczyły tego osoby, które wypróbowały tzw. dietę ośmiogodzinną i nieoczekiwanie zaczęły się rozkoszować jedzeniem. Paradoksalnie, fizyczny dystans wymuszony przez wirusa wytworzył jednocześnie nowe poczucie wspólnoty. Poznaliśmy ludzi, których w innych okolicznościach nie spotkalibyśmy na swojej drodze. Skontaktowaliśmy się z dawnymi przyjaciółmi, wzmocniliśmy więzi, które z biegiem lat rozluźniły się. Rodziny, sąsiedzi, przyjaciele, zbliżyli się do siebie, a czasem nawet zażegnali utajone konflikty.

Wzrosła uprzejmość między ludźmi, której przed kryzysem zaczynało nam bardzo brakować.

Teraz, jesienią 2020, dziwimy się, że atmosfera na meczach piłki nożnej jest zupełnie inna niż na początku roku. Wtedy dochodziło do masowych zamieszek i rozrób.

Będziemy zdumieni, jak szybko cyfrowe narzędzia i metody ugruntowały się w naszej codziennej praktyce. Tele- i wideokonferencje, którym do tej pory większość pracowników się opierała (lot służbowy wydawał się lepszy), okazały się wielce praktyczne i efektywne. Nauczyciele pogłębili umiejętność nauczania zdalnego przez Internet. Dla wielu z nas elastyczny czas pracy oraz improwizacja związana z pracą zdalną stały się oczywiste.

Jednocześnie, pozornie przestarzałe “rytuały” przeżyły renesans. Nagle, dzwoniąc do kogoś, nie trafia się jedynie na automatyczną sekretarkę, ale na prawdziwego człowieka. Koronawirus przywrócił kulturę prowadzenia długich rozmów telefonicznych bez rozpraszania uwagi. Nawet wiadomości wysyłane przez komunikatory nieoczekiwanie nabrały nowego znaczenia. Ludzie zaczęli się ze sobą naprawdę porozumiewać. Nie każą już na siebie czekać i nie zwodzą się nawzajem. Zaangażowanie w komunikację i dostępność nabrały innego, głębszego wymiaru.

Ludzie, którzy z powodu gorączkowego tempa życia nigdy nie odpoczywali (w tym ludzie młodzi), niespodziewanie wybierają się na długie spacery. Wcześniej takie spędzanie wolnego czasu było im obce. Czytanie książek nagle stało się kultowe!

Programy typu reality show, choć oczywiście nie zniknęły całkowicie, stały się w odbiorze totalnie żenujące. Telewizyjny, bezwartościowy chłam, przelewający się przez wszystkie kanały, szybko stracił na wartości.

Czy ktoś pamięta kontrowersje związane z poprawnością polityczną? Niekończące się spory o… No właśnie, o co tam właściwie chodziło?

Głównym efektem kryzysów jest to, że usuwają one pewne zjawiska społeczne, czyniąc je zbytecznymi.

Cynizm, czyli sposób utrzymywania świata na dystans poprzez jego dewaluację, przestał być powszechnie akceptowany.

Eksplozja histerii i strachu, która w początkowym okresie ogarnęła media, szybko się uspokoiła.

W tym samym czasie w Niemczech niekończąca się lawina tandetnych seriali kryminalnych osiągnęła swój punkt zwrotny.

Będziemy zdumieni, że już latem wprowadzono leki, które znacznie podniosły wskaźnik przeżywalności. Zmniejszyła się śmiertelność, a Covid-19 stał się chorobą, z którą musimy nauczyć się obchodzić – podobnie jak z grypą i wieloma innymi. Postęp w medycynie pomógł. Nauczyliśmy się jednak, że nie nauka, a zmiana zachowań społecznych może być kluczowa. Decydującym czynnikiem był fakt, że ludzie potrafili pozostać solidarni i konstruktywni pomimo radykalnych ograniczeń. Pomogły humanizm i inteligencja społeczna. Sztuczna inteligencja natomiast (o której wszak wiadomo, że jest w stanie rozwiązać wszystkie problemy) miała niewielki wpływ na walkę z koronawirusem.

Doprowadziło to do zmiany proporcji między technologią a kulturą. Przed kryzysem technologia wydawała się być panaceum i podstawą wszystkich utopijnych wizji świata. Dziś wielkiego szumu wokół technologii już nie ma i poza kilkoma twardogłowymi nikt już nie wierzy w jedynie słuszne cyfrowe zbawienie. Naszą uwagę ponownie skupiamy na humanistycznych pytaniach: Kim jest człowiek? Czym jesteśmy dla siebie nawzajem?

Z perspektywy czasu nie możemy uwierzyć, jak dużo humoru i człowieczeństwa towarzyszyło nam w czasie epidemii.

Będziemy zdumieni, jak bardzo gospodarka może się kurczyć bez osiągnięcia całkowitego załamania, którym wcześniej straszono nas przy każdej, nawet niewielkiej podwyżce podatków czy innej decyzji wpływającej na ekonomię. Mimo ponurych prognoz nie osiągnęliśmy poziomu zera, choć mieliśmy “czarny kwiecień”, głębokie spowolnienie koniunktury i 50 procentowe spadki na giełdach. Wiele firm zbankrutowało, skurczyło się lub zmutowało w zupełnie innym kierunku. Okazało się, że gospodarka jest oddychającą istotą, która może drzemać, spać, a nawet marzyć.

Jesienią 2020 znów mamy działającą światową gospodarkę. Jednak nie przetrwała globalna produkcja just-in-time, która cechuje się ogromnie rozgałęzionymi łańcuchami wartości, gdzie miliony pojedynczych części są przewożone po całej planecie. Ta metoda zarządzania jest aktualnie demontowana i rekonfigurowana: we wszystkich obiektach produkcyjnych i usługowych znowu powstają magazyny tymczasowe, depozyty i rezerwy. Kwitnie lokalna produkcja, tworzone są miejscowe sieci partnerów, a rzemiosło przeżywa renesans. System globalny zmierza w kierunku glokalizacji czyli “adaptacji globalnych działań do lokalnych warunków”.

Będziemy zdumieni, że nawet utrata majątku w wyniku załamania na giełdzie nie boli tak bardzo, jak się wydawało na początku. W nowym świecie bogactwo nagle przestało odgrywać decydującą rolę. Ważniejsi są dobrzy sąsiedzi i bujny ogród warzywny.

Czy to możliwe, że wirus zmienił nasze życie w kierunku, w którym podświadomie i tak chcieliśmy iść?

Re-gnoza: radzenie sobie z teraźniejszością poprzez skok w przyszłość

Dlaczego tego typu retrospektywny scenariusz z przyszłości wydaje się nam irytująco odmienny od typowej prognozy? Ma to związek ze specyficznymi cechami naszej zdolności wyobraźni. Kiedy patrzymy w przyszłość, zwykle widzimy tylko niebezpieczeństwa i problemy. Zbliżają się do nas, spiętrzają się, tworzą bariery nie do pokonania. Niczym lokomotywa wyjeżdżająca z tunelu, która za chwilę nas zmiecie. Ta bariera strachu oddziela nas od przyszłości. Dlatego pesymistyczne scenariusze łatwiej jest nam wizualizować.

Re-gnozy z drugiej strony, tworzą pętlę poznawczą, w której do kalkulacji przyszłości włączamy siebie i naszą wewnętrzną przemianę. Łączymy się z przyszłością duchowo i w ten sposób powstaje pomost między dniem dzisiejszym a odległym jutrem. Tworzy się zjawisko tzw. “Future Mind” – świadomość przyszłości.

Jeśli wykonamy to ćwiczenie poprawnie, powstanie też coś w rodzaju “inteligencji przyszłości”. Jesteśmy w stanie przewidzieć nie tylko wydarzenia świata zewnętrznego, ale także nasze wewnętrzne przemiany, dzięki którym zaadaptujemy się do nowej rzeczywistości.

Re-gnoza daje nam też zupełnie inne odczucia niż prognoza, która w swoim apodyktycznym charakterze zawsze ma coś bezdusznego, sterylnego. Opuszcza nas paraliżujący strach i wracamy do pełni życia, która jest częścią każdej realnej przyszłości.

Wszyscy znamy satysfakcję, którą daje przezwyciężenie strachu. Przykładowo kiedy idziemy do dentysty antycypujemy ból. W fotelu dentystycznym tracimy kontrolę, czyli odczuwamy ból, zanim on się faktycznie pojawi. W oczekiwaniu na “ten moment” strach eskaluje i może nas nawet całkowicie przytłoczyć. Po wszystkim przychodzi tzw. uczucie “cope”: świat znów wydaje się cudowny, a my dostajemy porcję energii.

“Cope” oznacza: radzić sobie. Z neurobiologicznego punktu widzenia adrenalina (hormon strachu) jest zastępowana przez dopaminę, rodzaj “leku przyszłości” wytwarzanego przez ludzki mózg. Podczas gdy adrenalina prowadzi nas do ucieczki lub walki (co nie jest zbyt produktywne ani na fotelu dentystycznym, ani w walce z koronawirusem), dopamina otwiera nasze synapsy mózgowe: jesteśmy zainteresowani i ciekawi tego, co przyniesie przyszłość. Kiedy mamy zdrowy poziom dopaminy, robimy plany i snujemy wizje, które motywują nas do długoterminowych działań.

Gwałtowna utrata kontroli zamienia się w nagły zastrzyk pozytywnej energii. Po okresie dezorientacji i strachu, rozwija się w nas wewnętrzna siła. O dziwo, wiele osób doświadcza tego w czasie kryzysu koronawirusa. Co prawda świat “się kończy”, ale my jednak żyjemy i z energią wchodzimy w nową, jakże ciekawą rzeczywistość.

W czasie globalnej kwarantanny spacerujemy przez lasy, parki i inne bezludne miejsca. Wydaje się, że to apokalipsa, ale to nowy początek.

Oto okazuje się, że wewnętrzna przemiana następuje wtedy, gdy przekształcimy nasze wzorce oczekiwań, postrzegania i powiązań ze światem. Czasami właśnie zerwanie z rutyną wyzwala w nas pozytywne postrzeganie przyszłości, czyli wyobrażenie i przekonanie, że wszystko może się zmienić na lepsze.

Być może będziemy nawet zdumieni, że w listopadzie Donald Trump zostanie odsunięty od władzy. AFD (niemiecka eurosceptyczna i konserwatywna partia polityczna, dop. tłum.) będzie wykazywać poważne oznaki załamania, ponieważ bezwzględna, pełna podziałów polityka nie pasuje do świata po koronawirusie. W czasie kryzysu stało się jasne, że ci, którzy chcą nastawiać ludzi przeciwko sobie, nie mają nic do zaoferowania, jeśli chodzi o prawdziwe pytania dotyczące przyszłości. Kiedy sytuacja staje się groźna, destrukcja stanowiąca sedno populizmu, zostaje obnażona.

Podczas kryzysu polityka, której pierwotnym założeniem jest formowanie odpowiedzialności społecznej, zyskała (w Niemczech dop. tłum.) nową wiarygodność, nową legitymację. Właśnie dlatego, że musiała ona zadziałać autorytarnie, zyskała zaufanie społeczeństwa. Również nauka przeżyła w czasie kryzysu zdumiewający renesans. Wirolodzy i epidemiolodzy stali się gwiazdami mediów. Szacunek i posłuch zyskali też znajdujący się dotąd na marginesie “futurystyczni” filozofowie, socjolodzy, psycholodzy i antropolodzy.

Z drugiej strony fake news błyskawicznie straciły wartość rynkową. Nawet teorie spiskowe stały się niechodliwym towarem.

Wirus jako akcelerator ewolucji

Głębokie kryzysy dowodzą również innej fundamentalnej teorii przemiany: syntezy trendu i antytrendu.

Nowy świat po koronawirusie – lub raczej z koronawirusem – powstaje z rozpadu megatrendu konektywności, który politycznie i ekonomicznie nazywany jest również globalizacją. Przerwanie konektywności – poprzez zamknięcie granic, separacje, odgrodzenie, kwarantanny – nie prowadzi jednak do wyeliminowania komunikacji. Prowadzi ono do reorganizacji połączeń, które trzymają nasz świat w ryzach i niosą go w przyszłość. Dochodzi do przesunięcia fazowego społeczno-gospodarczych systemów.

Przyszły świat ponownie doceni dystans – i właśnie dlatego nasze relacje nabiorą lepszej jakości. Autonomia i zależność, otwartość i zamknięcie zostaną na nowo zbalansowane, co może uczynić świat bardziej kompleksowym, ale jednocześnie bardziej stabilnym. Ta transformacja jest w dużej mierze ślepym procesem ewolucyjnym – to, co nowe, bardziej odporne zwycięża, ponieważ pierwsze ponosi klęskę. Początkowo może to przyprawiać nas o zawroty głowy, ale z czasem widzimy w tym głębszy sens: rację bytu w przyszłości ma to, co łączy paradoksy na zupełnie innym poziomie.

Ten proces kompleksowości – nie mylić z komplikacją – nie musi być ślepym procesem ewolucyjnym, a może być również świadomie kształtowany przez ludzi. Ci, którzy to potrafią i mówią językiem nadchodzącej kompleksowości, będą liderami jutra. Staną się nośnikami nadziei, przyszłymi Gretami.

Przez koronawirusa zmienimy całkowicie podejście do życia – w sensie naszego istnienia jako żywych istot pośród innych form życia.

Slavo Zizek w szczytowym momencie kryzysu w połowie marca

Każdy głęboki kryzys pozostawia po sobie opowieści i narracje, które zapadają w ludzką pamięć na bardzo długo. Jednym z najsilniejszych emocjonalnie obrazów z czasów koronawirusa będą Włosi śpiewający i grający na balkonach. Drugi zaskakujący obraz przesłały nam satelity, które niespodziewanie pokazały wolne od smogu obszary przemysłowe Chin i Włoch. W 2020 roku po raz pierwszy zmniejszy się emisja CO2 wyprodukowanego przez ludzkość. Ten fakt niewątpliwie coś w nas zmieni.

Jeżeli wirus potrafi dokonać czegoś takiego, to czy my też potrafimy? Może jest on posłańcem z przyszłości? Jego ostrzegawcze przesłanie brzmi: cywilizacja ludzka nadmiernie się tłoczy, jest zbyt szybka, zbyt rozgorączkowana. Gonimy bez opamiętania w kierunku, w którym nie ma dla nas przyszłości.

Jednak mamy szansę na nowy początek.

System zresetowany.
Uspokój się!
Muzyka na balkonach.
Tak wygląda przyszłość.

O Autorze:

Matthias Horx – publicysta, jeden z najbardziej wpływowych futurologów w krajach niemieckojęzycznych. Założyciel Zukunftsinstitut (Instytutu Przyszłości) we Frankfurcie nad Menem. Mówca w obszarze trendów społecznych, technologicznych, gospodarczych i politycznych. 

Jesteśmy bardzo ciekawe, co sadzisz o tym tekście? Czy powinnyśmy przygotowywać więcej tego typu wpisów? Daj nam znać w komentarzu. 

Nie przegap kolejnych artykułów, zapisz się do naszego newslettera:

Zapisz się!

Artykuł Świat po koronawirusie pochodzi z serwisu Waste Less.

Wybieraj ekotransport do pracy

Sposób w jaki codziennie dostajesz się do pracy naprawdę ma znaczący wpływ na środowisko. Jeśli jesteś tym szczęśliwcem, który mieszka poniżej 2 km od biura, to szczerze Ci zazdrościmy i mamy nadzieję, że do pracy chodzisz na piechotę. W innym wypadku postaw na rower, dzięki któremu omijając korki dostaniesz się do prace ale i zadbasz o kondycję fizyczną. Jeśli mieszkasz naprawdę daleko od pracy wybierz transport publiczny, zyskasz dzięki temu dodatkowy czas np. na czytanie książek, wiadomości czy nawet oglądanie filmów. Jeśli nie jesteś w stanie zrezygnować z samochodu, to spróbuj umawiać się na wspólne dojazdy do pracy z sąsiadami. Więcej na temat ekologiczności transportu pisałyśmy w artykule o eko podróżach.

Przygotowuj własny zero waste lunch

Zamawiane jedzenie z reguły jest zapakowane w plastik lub opakowania, które trudno jest przetworzyć lub użyć ponownie.  Lunch w duchu zero waste najlepiej przygotować samodzielnie. Jeśli jednak nie masz na to czasu, to przejdź się do pobliskiej restauracji i zjedz w niej coś na miejscu. Możesz też poprosić o zapakowanie jedzenia na wynos do Twojego pojemnika.

Noś własną wielorazową butelkę

Możesz ją zawsze łatwo uzupełnić i zabierać ze sobą. To szczególnie ważne, jeśli w Twoim biurze woda jest dostępna w plastikowych butelkach. Przypominamy, że w Polsce kranówka w znaczącej większości miejsc jest zdatna do picia. Jeśli zastanawiasz się jaką butelkę wielorazową wybrać, to przygotowałyśmy oddzielny artykuł na ten temat.

Unikaj jednorazowych naczyń i sztućców

W większości miejsc pracy pracownicy mają do swojej dyspozycji wielorazowe naczynia i sztućce. Jeśli w Twoim miejscu używa się jednorazowej zastawy, to po pierwsze napisz do odpowiedniego działu w firmie, że używanie wielorazowych naczyń jest nie tylko lepsze dla środowiska, ale również tańsze. A po drugie przynoś ze sobą własne naczynia i sztućce do czasu, aż firma sama nie zrewiduje swojej polityki w tym zakresie.

Segreguj śmieci w biurze i zachęcaj do tego współpracowników

Prawidłowa segregacja zwiększa szansę na to, że dany surowiec zostanie przetworzony i ponownie wykorzystany. Z doświadczenia wiemy, że na koszach warto nakleić instrukcję co powinno do niego trafić. Czasami współpracownicy nie mają złych intencji wrzucając odpady do nieodpowiednich pojemników, po prostu nie mają na ten temat wystarczającej wiedzy. Jeśli w Twoim biurze nie segreguje się śmieci, to zachęcamy Cię ponownie do kontaktu w tej sprawie z odpowiednim działem. Możesz też rozpocząć małe działania na własną rękę, jak na przykład przygotowanie odpowiedniego pojemnika na zużyty papier.

Drukuj tylko to, co konieczne

Zanim cokolwiek wydrukujesz, zastanów się, czy jest to na pewno niezbędne. Przykładowo faktury reguły można wysyłać w wersji elektronicznej. Jeśli już musisz coś wydrukować, to zawsze wybieraj opcję drukowania na obu stronach papieru lub na arkuszach już zadrukowanych z jednej strony.

Oszczędzaj energię

Podobnie jak w domu, gaś światło kiedy nie ma Cię w pomieszczeniu, zwracaj uwagę, czy w kontakcie nie ma podłączonych nieużywanych ładowarek, a latem ograniczaj używanie klimatyzatora.

Przestań korzystać z jednorazowych baterii

Baterie nie dość, że są drogie, to są też bardzo szkodliwe dla środowiska, szczególnie jeśli nie zostaną odpowiednio zutylizowane. Ich zużycie można w prosty sposób ograniczyć, inwestując w tzw. akumulatorki, czyli baterie wielorazowe. Po rozładowaniu można je ponownie naładować podłączając je do prądu. W Twoim biurze nadal używane są jednorazowe baterie? Zaproponuj przejście na baterie nadające się do ładowania.

Przedłużaj życie elektroniki, kiedy tylko to możliwe

Naprawdę nie ma potrzeby zmieniać telefonu, czy komputera co dwa lata, a słyszałyśmy, że w niektórych firmach to standard. Jeżeli Twój sprzęt wciąż dobrze się sprawuje, to nie wymieniaj go na nowy. Dbaj o niego, regularnie konserwuj, a w przypadku usterek w pierwszej kolejności staraj się naprawiać, nie wyrzucać.

Dziel się rzeczami w pracy

Warto pomyśleć o stworzeniu w biurze miejsca, w którym można się wymienić ze współpracownikami niechcianymi przedmiotami. Do takiego celu wystarczy półka lub niewielki regał. Słyszałyśmy również o specjalnie oznaczonych półkach w firmowej lodówce, na których można zostawić jedzenie, którym chcecie się podzielić ze współpracownikami.

Bądź trendsetterką zero waste w pracy

Miej odwagę być przykładem. Wiemy, że życie zgodnie z zasadami zero waste często oznacza drogę pod prąd. Czasami możesz się spotkać z ciekawskimi lub zaskoczonymi spojrzeniami współpracowników. Nie zniechęcaj się jednak. Pamiętaj, że kropla drąży skałę, a Twoje codzienne, nawet małe działania mają znaczenie. A jeśli masz ochotę pójść o krok dalej, odważ się i zorganizuj warsztaty na temat zero waste w Twoim miejscu pracy!

Które ze powyższych porad już stosujesz, co byś do niej dodała? Co pracodawcy mogliby zrobić, żeby Twoja firma była bardziej zero waste? Daj znać w komentarzach!

Żeby ułatwić Ci wprowadzanie zmian less waste w życie, przygotowałyśmy siedem checklist do ściągnięcia. Podzieliłyśmy je tematycznie na zakupy, kuchnię, łazienkę, dom, wakacje i pracę. Są one dostępne dla wszystkich osób zapisanych do naszego tygodniowego newslettera Waste Less.

Chcesz checklisty? Zapisz się teraz, a my wyślemy Ci pdf z poradami w mailu powitalnym.

Artykuł Zero waste w pracy – 11 praktycznych porad dla pracowników pochodzi z serwisu Waste Less.

Ekologiczny środek transportu

Turystyka przyczynia się do ponad 5 procent globalnej emisji gazów cieplarnianych, z czego 90 procent przypada na transport. Dlatego najlepiej byłoby podróżować do miejsc możliwie najmniej oddalonych od adresu zamieszkania i dostać się do nich na piechotę lub rowerem. O ile wybierasz się na działkę za miasto, to możesz takie rozwiązanie rozważyć, ale spacer do innego kraju może być trudniejszy Wiemy, że takie idealistyczne podejście jest mało realne. To, co jest możliwe, to wybieranie środków transportu, które emitują mniej gazów cieplarnianych, czyli mają tak zwany mniejszy ślad węglowy. Pod tym względem podróż pociągiem wypada lepiej, niż samolotem, a transport autobusem lepiej niż samochodem. Warto o tym pamiętać planując podróż.

Jak widzisz na grafice latanie samolotem jest najbardziej nieekologiczne. Szczególnie szkodliwe są loty na krótkich dystansach, bo start i lądowanie wymagają dużo większego zużycia energii. Jeśli nie masz innego wyjścia i musisz lecieć samolotem, możesz swoje “CO2-winy” odkupić. Istnieje możliwość zbilansowania wyprodukowanych gazów cieplarnianych, wykupując tak zwany “carbon offset” lub sadząc kilka drzew w swojej okolicy.

Telefon z internetem, mapą i biletem

W większości środków transportu wystarczy okazać bilet w wersji online, ale wciąż niewiele osób z tego korzysta. A przecież kupowanie biletu przez internet to nie tylko oszczędność papieru, ale i czasu spędzonego w kolejce na dworcu. Wyjątkiem są niektóre międzynarodowe połączenia pociągowe, dlatego lepiej sprawdzić czy bilet online jest dostępny przed wyruszeniem w podróż. O czym jeszcze musisz pamiętać? O naładowaniu telefonu i wzięciu ze sobą powerbanka. Na telefonie z łatwością można też sprawdzić mapę. Jeśli nie chcesz zużywać transferu danych, to Google Maps ma możliwość zapisania wybranych fragmentów mapy, z których można korzystać w trybie offline. Wiedziałaś o tym?

Wielorazowa butelka i / lub kubek na napoje

Własna butelka na wodę to “must have” w podróżowaniu less waste. Uchroni Cię przed wyprodukowaniem znacznej ilości śmieci. Jeśli nie masz ograniczeń w bagażu, to polecamy wziąć nie tylko butelkę, ale również kubek lub termos na ciepłe napoje. Będziesz mogła go uzupełnić świeżą kawą czy herbatą gdziekolwiek będziesz. To szczególnie praktyczne podczas jazdy samochodem. Być może tego jeszcze nie wiesz, ale podróżując samolotem bez problemu możesz zabrać ze sobą wielorazową butelkę. Pamiętaj tylko, że w czasie kontroli bezpieczeństwa musi być pusta. Na coraz większej liczbie lotnisk dostępne są specjalne źródełka z wodą pitną. Ich lista dostępna jest na stronie wateratairports.com. Jeśli zastanawiasz się jaką butelkę wybrać, to przypominamy, że mamy na ten temat oddzielny wpis.

Opakowania na własny prowiant

Gorąco zachęcamy Cię do przygotowania własnego jedzenia na podróż. Pozwoli Ci to uniknąć śmieciowego jedzenia i niepotrzebnego plastiku. Szczególnie na dworcach i lotniskach jesteśmy z każdej strony “atakowani” przetworzonymi produktami w plastiku jednorazowego użytku. Zaczynając od pojedynczo pakowanych bułeczek czy kanapek, po plastikowe talerzyki i sztućce. W dodatku jedzenie i napoje na dworcach i lotniskach są bardzo drogie! Dlatego my zawsze rezerwujemy ok. 20 minut na przygotowanie prowiantu. Trzeba co prawda wcześniej wstać, ale ten wysiłek się opłaca. W co najlepiej zapakować prowiant? Możliwości jest kilka w zależności od upodobań. Może to być lunch box ze stali nierdzewnej lub bezpiecznego tworzywa, woskoowijka lub szczelnie zakręcany słoik. My na eko wakacje zabieramy ze sobą zawsze lekkie, zamykane pudełko, które można wykorzystać również w trakcie wyjazdu jako pojemnik na ciasto z piekarni lub do zapakowania resztek posiłku w restauracji. Do prowiantowego wyposażenia przydadzą się też sztućce. Najpraktyczniejszą opcją będzie łyżkowidelec lub lekkie sztućce bambusowe. Zamiast kupować nowe gadżety możesz też po prostu zabrać ze sobą łyżkę, którą uda Ci się zjeść prawie każdy posiłek.

Eko kosmetyczka prawie bez plastiku

W temacie kosmetyków najważniejsze jest chyba to, by ich nie zapomnieć. W ten sposób unikniesz konieczności kupowania konwencjonalnych produktów “na szybko”. Najprostszym sposobem jest zrobienie listy rzeczy do spakowania i sprawdzenie jej przed wyjściem. Sukces gwarantowany! Co jest na naszej liście kosmetyków do zabrania w podróż? Szampon i mydło w kostce, bambusowa szczoteczka i pasta do zębów w tabletkach, wielorazowe płatki do demakijażu. Ekologiczny dezodorant i krem w szklanym opakowaniu można wziąć ze sobą w całości, lub przełożyć część do innego, lekkiego opakowania. Na liście mamy też oczywiście wielorazową maszynkę do golenia. Ale uwaga! Nie można jej przewozić w bagażu podręcznym podróżując samolotem. Plastikowym wyjątkiem w naszej wakacyjnej kosmetyczce jest “kolorowka”. Mamy co prawda oczy szeroko otwarte w poszukiwaniu dobrego tuszu do rzęs w ekologicznym opakowaniu, ale jeszcze takiego nie znalazłyśmy.

Biodegradowalny filtr przeciwsłoneczny

Niezbędnym kosmetykiem podczas wakacji, choć zawsze zapakowanym w plastik, jest krem z filtrem. Jednak jego opakowanie nie jest największym problemem. Wraz z rosnącą liczbą plażowiczów co roku do podwodnego świata docierają tony toksycznych filtrów przeciwsłonecznych, które powodują zanieczyszczenie, wzrost temperatury i zakwaszenia wody, które to prowadzą do chorób, deformacji i wymierania raf koralowych. Z tego powodu na Hawajach, w Meksyku i na Arubie ogłoszono zakaz stosowania nieulegających biodegradacji kremów z filtrem. Dlatego przy zakupie kolejnego kosmetyku na słońce przeczytaj dokładnie skład i upewnij się, że jego stosowanie nie zaszkodzi ani Twojej skórze ani istotom żyjącym w morzu. Obszerny artykuł na ten temat znajdziesz na blogu Ograniczam się.

Wielorazowa torba i woreczki

Wielorazowa torba to kolejne zero waste “must have” na co dzień, jak i na eko wakacje. Nigdy nie wiadomo na co dokładnie, ale prawie zawsze się przydaje i pozwala uniknąć foliówek. Torbę można ewentualnie zastąpić plecakiem, jeśli masz ograniczoną ilość miejsca. Materiałowe woreczki czy siatki przydadzą się na zakupach na targu i w sklepie bez opakowań. Można ich też użyć do oddzielenia brudnych ubrań.  

Ekologiczny nocleg

Hotele nie należą niestety do obiektów przyjaznych dla środowiska. Zużywają mnóstwo energii, wody i produkują ogromne ilości śmieci. Jeśli podróżujesz po Europie i zależy Ci na tym, by Twoje miejsce noclegowe było eko, możesz wybrać hotel oznaczony The EU Ecolabel (zwanym też Stokrotką). To certyfikat, który w 1992 r. stworzyła Komisja Europejska, by wyróżnić przedsiębiorstwa starające się zmniejszyć swój wpływ na środowisko. Żeby otrzymać logo Stokrotki obiekty muszą spełnić wiele warunków m. in. co najmniej w 40% posiadać żarówki energooszczędne klasy A, korzystać z systemów automatycznie wyłączających klimatyzację i światło, co najmniej 50% energii elektrycznej musi pochodzić z odnawialnych źródeł energii. Listę hoteli i kempingów posiadających The EU Ecolabel znajdziesz tutaj.

Zużycie zasobów i produkcję śmieci będziesz mieć we własnych rękach, jeśli zdecydujesz się na rezerwację noclegu przez Airbnb. Tylko pamiętaj, by wybierać mieszkania, które zgodnie z pierwotną misją portalu naprawdę wynajmowane są przez osoby prywatne. Niestety w miejscach typowo turystycznych wiele osób kręci biznes na Airbnb, przez co w miastach brakuje dachu nad głową dla mieszkańców, a ceny nieruchomości eksplodują. Więcej na ten temat możesz przeczytać na przykład w tym artykule.

Niebanalny nocleg blisko natury, w stylu slow możesz znaleźć na platformie Slowhop. Nie mają co prawda (jeszcze?) kategorii zero waste, ale za to można filtrować obiekty, które posiadają w ofercie “lokalne produkty” lub np. jedzenie “wegetariańskie, wegańskie, dla alergików”. Redakcja portalu prezentuje miejsca piękne i prowadzone przez gospodarzy z prawdziwą pasją.

Hotelowe zasady less waste

Jeśli już nocujesz w hotelu, zacznij od prostego sposobu na oszczędzanie wody oraz energii i korzystaj z jednego zestawu ręczników podczas pobytu. Na pewno kojarzysz informacje na ten temat w łazienkach hotelowych. Jeśli masz ze sobą własne kosmetyki nie ma sensu korzystać z jednorazówek dostępnych w hotelu. Najlepiej odstaw je w bezpieczne miejsce i przed wyjazdem zostaw obsłudze karteczkę z informacją, że ich nie użyłaś. Bądź też less waste podczas śniadania i jeśli jest taka możliwość nie jedz jednorazowo porcjowanych produktów (np. miodu, pieczywa, dżemów czy masła).

Przemyślane pamiątki

Słyszałaś o zasadzie: „take nothing but pictures, leave nothing but footprints”? Chodzi w niej o to, by w miejscu, do którego podróżujemy, nie zostawiać po sobie śmieci i nie zabierać żadnych elementów krajobrazu, np. skał, roślin itp. My odradzamy też zabieranie ze sobą produkowanych masowo pamiątek, tzw. „chińszczyzny”. Są one najczęściej brzydkie, słabej jakości i nie mają nic wspólnego z miejscem, które odwiedzamy. Kupowaniem takich produktów wspieramy fabryki, w których ludzie pracują za głodowe stawki. Jeśli chcesz kupić pamiątki, wybieraj te produkowane z lokalnych zasobów przez mieszkańców danego miasta czy kraju.  

Napoje bez słomki

Dzięki zeszłorocznej akcji #suckingsucks ponad 500 pubów i restauracji zrezygnowało ze zbędnego plastiku. Można powiedzieć, że korzystanie ze słomki stało się w naszym kraju passé. Mimo to plastikowe rurki nadal są używane i będą obecne w Europie najpóźniej do 2021 roku. Dlatego w jakimkolwiek zakątku świata będziesz, czy w hotelowej restauracji czy w barze na mieście, zamawiając napój czy ulubionego drinka nie zapomnij powiedzieć “poproszę bez słomki”.

• Po angielsku – No straw, please.
• Po niemiecku – Kein Strohhalm, bitte.
• Po włosku – Niente cannuccia, per favore.
• Po francusku – Pas de paille, s’il vous plaît.

Wprowadzając powyższe zmiany podczas tegorocznych wakacji, nie zwalczymy co prawda wszystkich problemów wiązanych z turystyką, ale z pewnością zmniejszymy ogólny wpływ naszej własnej podróży na środowisko. Jeszcze większy efekt osiągniemy, przekazując te porady dalej, by jak najwięcej osób w sezonie letnim było choć trochę less waste. Tak więc nie wahaj się i prześlij ten artykuł dalej. I jeśli znasz inne sposoby na eko wakacje i marnowanie mniej podczas podróży, podziel się nimi w komentarzu.

Produkty, który mogą Ci się przydać w podróży.

1. Szczoteczka bambusowa. 2. Pasta do mycia zębów w tabletkach. 3. Dezodorant w kremie (Z kodem WASTE_LESS19 otrzymasz zniżkę –10 PLN składając zamówienie za min. 80 PLN). 4. Szampon w kostce. 5. Stalowa butelka termiczna (-10% na kod: wasteless). 6. Bambusowe patyczki kosmetyczne. 7. Kubek bambusowy. 8. Wielorazowe płatki do demakijażu. 9. Butelka z filtrem. 10. Metalowe słomki. 11. Sztućce podróżne. 12. Metalowy lunchbox. 13. Woskowijki na kanapki. 14. Zestaw kosmetyków podróżnych w szkle.

Żeby ułatwić Ci wprowadzanie zmian less waste w życie, przygotowałyśmy sześć checklist do ściągnięcia. Podzieliłyśmy je tematycznie na zakupy, kuchnię, łazienkę, dom i wakacje. Są one dostępne dla wszystkich osób zapisanych do naszego tygodniowego newslettera Waste Less.

Chcesz checklisty? Zapisz się teraz, a my wyślemy Ci pdf z poradami w mailu powitalnym.

Artykuł Eko wakacje, czyli jak dbać o środowisko podczas podróży pochodzi z serwisu Waste Less.

Chcesz, żyć bardziej ekologicznie, podoba Ci się idea zero waste, ale myślisz sobie, że nigdy nie uda Ci się produkować słoika śmieci, jak te zdeterminowane zerowasterki z klipów na YouTubie? Przeczytałaś już kilka artykułów na temat redukcji plastiku i życia eko, ale sama nie wiesz od czego zacząć? Jeśli ten wstęp choć po części jest o Tobie, czytaj dalej

Co to jest less waste?

Less waste to mniej radykalna wersja zero waste, czyli stylu życia, w którym nie produkuje się śmieci i ogranicza konsumpcję do minimum. W less waste chodzi o stopniowe wprowadzanie zmian i dążenie do zero waste w miarę naszych możliwości. Życie w duchu less waste oznacza zmianę nawyków, aby na co dzień marnować mniej i żyć w sposób bardziej przyjazny środowisku.

Małymi krokami do celu

Specjalnie dla Ciebie zebrałyśmy 57 porad na życie less waste. Większość z nich z powodzeniem wprowadziłyśmy do życia. Tworząc tę listę starałyśmy się w pierwszej kolejności wybierać porady, których wprowadzenie nie wymaga wiele wysiłku, dodatkowych środków, a nawet pomoże Ci zaoszczędzić!

Potraktuj tę listę jako inspirację. W żadnym wypadku nie próbuj wprowadzać wszystkich zmian naraz. Pamiętaj, że każdy z nas startuje z innego miejsca, a wdrożenie nowych nawyków wymaga czasu.

Zmiany łatwiej jest wprowadzać, gdy ma się wsparcie. Dlatego zachęcamy Cię do dołączenia do naszej Grupy na Facebooku, gdzie będziemy się wspólnie motywować i pokazywać, jak wprowadzamy zmiany less waste w naszym życiu. Dodatkowo na końcu znajdziesz checklisty z poradami do ściągnięcia. Zachęcamy Cię do ich wydrukowania i odhaczania Twoich sukcesów w drodze do zero waste.

Less waste lifestyle, czyli zmiana typowych nawyków konsumpcyjnych

1. 1. Kupuj mniej. I kupuj to, czego naprawdę potrzebujesz, a nie to, co jest tanie. Nie daj się manipulować promocjom, wyprzedażom, czy czarnemu piątkowi.
   2. Przestań kupować wodę w plastikowych butelkach. Zacznij pić kranówkę! Dla poprawy smaku wody możesz stosować filtr. Zaoszczędzisz w ten sposób pieniądze, miejsce, zużyjesz mniej plastiku i nie będziesz musiała już nigdy więcej taszczyć zgrzewek wody z jednego miejsca na drugie.
   3. Chodź z własną butelką na wodę. Wprowadź do swojego życia to proste przyzwyczajenie – przed wyjściem z domu napełnij wodą butelkę i miej ją zawsze przy sobie. Nie wiesz jaką butelkę wybrać? Przeczytaj nasze porównanie.
   4. Zrezygnuj z kawy na wynos lub kupuj ją do własnego kubka. Kawę rób w domu lub biurze i wlewaj ją do przenośnego kubka lub termosu. W ten sposób wyprodukujesz mniej śmieci i zaoszczędzisz
   5. Nie zamawiaj jedzenia. Miej w domu zawsze kilka gotowych sosów i makaron. Uratują sytuację, jeśli nie zdążysz zrobić zakupów lub nie masz ochoty gotować. W ostateczności zamów pizze (tylko nie za często ;)). Zostanie przynajmniej przywieziona w papierowym opakowaniu.
   6. Nie jedź wszędzie samochodem. Jeśli masz możliwość, przesiądz się na rower, autobus albo przejdź się. Możesz np. ustalić ze sobą, że wszystkie dystanse poniżej 1 km pokonywać będziesz na piechotę. To nie tylko ekologiczne, ale też bardzo zdrowe!
   7. Zwracaj uwagę na skład ubrań. Wybieraj naturalne tkaniny np. ekologiczną bawełnę, lyocell lub wełnę. Nie tylko ograniczysz w ten sposób mikroplastik lądujący w wodzie, ale i Twoja skóra będzie lepiej oddychać.
   8. Wyrzucaj tylko ubrania i rzeczy które nie nadają się do użytku. Całą resztę możesz sprzedać albo oddać potrzebującym.
   9. Unikaj przedmiotów jednorazowego użytku. Np. gdy zamawiasz drinka w pubie, powiedz “proszę bez słomki”, a na następnego grilla, którego urządzisz, zainwestuj w zestaw wielorazowych talerzy i kubków.
   10. Pojedź pociągiem zamiast lecieć. Jeśli masz taką możliwość, ogranicz latanie samolotem, które jest bardzo szkodliwe dla środowiska (emisja CO2, generowanie śmieci na pokładzie).
   11. Wypróbuj albo sprezentuj pieluchy wielorazowe. Takie pieluchy zyskują na popularności, są higieniczne i przyjazne dla skóry maluchów, no i pozwalają znacznie zaoszczędzić.
   12. Postaw na naturalne zabawki. Gry, puzzle, układanki, lalki, klocki nie muszą być z plastiku. Rozejrzyj się za zabawkami z drewna, papieru z recyklingu czy bawełny. Są niebanalne, bezpieczne dla dzieci i przyjazne dla środowiska.

Less waste na zakupach, czyli jak omijać plastik i nie kupować niepotrzebnych rzeczy

1. 1. Rób listy zakupów. Dzięki temu mniej przypadkowych produktów trafi do Twojego koszyka i domu. Oszczędzisz w ten sposób zarówno czas jak i pieniądze.
   2. Przed wyjściem na zakupy, sprawdź co już masz. Przejrzyj dokładnie lodówkę, szafki i zamrażarkę. Być może coś, co zapisałaś na listę zakupów, już masz, ale o tym zapomniałaś?
   3. Zacznij używać płóciennej torby na zakupy. Niech stanie się nieodłączną zawartością Twojej torebki, jak chusteczki higieniczne, czy błyszczyk. Wyjmuj ją z dumą na zakupach i odmawiaj brania foliówek.
   4. Przestań kupować owoce i warzywa pakowane w plastik. Wybieraj te na wagę i wkładaj je bezpośrednio do Twojej torby lub pakuj we własne woreczki z tkaniny albo z papieru.
   5. “Ratuj” nieidealne owoce i warzywa. Krzywe ogórki, brzydkie marchewki, samotne banany smakują tak samo, jak te wyglądające idealnie. Mimo to, najczęściej trafiają na śmietnik.
   6. Kupuj produkty na wagę. Jeśli tylko masz taką możliwość wybieraj miejsca, gdzie kupisz na wagę zboża, makarony czy ciastka. Do takich zakupów musisz się uzbroić we własne woreczki czy pudełka. W przeciwnym razie sprzedawca i tak zapakuje Twój zakup w foliówkę.
   7. Wybieraj produkty w szkle. Pasty na kanapkę, mleko, hummus, czy warzywa można dostać w szklanych słoikach. To dobre dla środowiska i dla Ciebie – będziesz miała darmowe pojemniki do przechowywania żywności i na przetwory.
   8. Zwracaj uwagę na sposób pakowania produktów. Jeśli w Twoim sklepie nie ma możliwości kupowania na wagę, a w szkle jest tylko kilka produktów, staraj się wybierać te zapakowane w papier lub metal. Jeśli już musisz kupić produkt w plastiku, to szukaj większego opakowania.
   9. Kupuj lokalnie. Zwracaj uwagę na kraj pochodzenia produktów. Najlepiej kupuj te z Polski. Wspierasz w ten sposób polskich przedsiębiorców i przyczyniasz się do ograniczenia emisji CO2.
   10. Kupuj sezonowo. W ten sposób Twoje dania będą smaczniejsze, zdrowsze i tańsze. Nie wierzysz? To pomyśl o truskawkach – ich smaku oraz cenie zimą i w sezonie.
   11. Unikaj oleju palmowego. Ten tani, wszechstronny olej jest obecny w ogromnej liczbie produktów spożywczych i kosmetycznych. Jest źródłem tłuszczy nasyconych i szkodzi środowisku. W procesie zbioru oleju palmowego niszczone są lasy deszczowe i giną zwierzęta.

Less waste w kuchni, czyli gotowanie i przechowywanie żywności

1. 1. Planuj posiłki na 2-3 dni dni wprzód. Na tej podstawie rób listy zakupów. Oszczędzisz w ten sposób czas spędzony w sklepie, pieniądze i wyrzucisz mniej jedzenia.
   2. Nie wyrzucaj resztek jedzenia. Staraj się je przerobić na inne potrawy (np. z resztek ryżu zrób sałatkę, z suchej bułki grzanki do zupy), a jeśli nie masz weny, zamrażaj resztki lub wekuj je.
   3. Przestań używać folii spożywczej (stretch). Jedzenie przechowuj w zamykanych pojemnikach, słoikach lub po prostu przykrywaj miskę talerzem. Jeśli szukasz eko zamiennika folii przetestuj koniecznie woskoowijki.
   4. Staraj się nie używać ręczników papierowych. Używaj np. bawełnianych ściereczek zrobionych ze starego t-shirtu. Oszczędzisz w ten sposób pieniądze i drzewa.
   5. Ogranicz jedzenie mięsa i nabiału. Wegańskie potrawy są zdrowe, dobre dla środowiska, ale i pyszne! Przekonaj się sama i spróbuj ugotować coś wegańskiego. Świetne inspiracje znajdziesz na blogu Jadłonomia. Może spodoba Ci się i wprowadzisz z czasem dania wegańskie do Twojego jadłospisu?
   6. Przygotowuj słodkości i przekąski samodzielnie. Wszelkiego rodzaju kupne chipsy, ciastka czy cukierki są na ogół niezdrowe i zapakowane w plastik. Spróbuj przygotować w domu ich zdrowsze wersje i/lub zachęć do ich przyrządzania całą rodzinę.
   7. Nie trzymaj się kurczowo przepisów – gotuj spontanicznie. Wykorzystuj produkty, które już masz i nie bój się eksperymentów. Przepisy z książek czy blogów, traktuj jako inspirację. Dzięki temu na pewno będziesz wyrzucać mniej jedzenia.
   8. Używaj szklanych słoików do przechowywania żywności. Szkło to zdecydowanie najlepszy materiał dla Ciebie i Twojej kuchni. Jest higieniczny, przezroczysty, bardzo trwały i estetyczny. Szkła możesz używać do wszystkiego, a nawet w nim mrozić.
   9. Zmywaj naturalnie. Zapomnij o plastikowych gąbkach i szczotkach. Nie dość, że są niehigieniczne, to szybko się zużywają i nie nadają się do recyklingu. Przerzuć się na naturalne gąbki (np. luffa) i szczotki z drewna.
   10. Używaj przykrywki do gotowania. Oszczędzisz w ten sposób energię i skrócisz czas gotowania potraw.
   11. Przygotowuj przetwory. Jeśli tego jeszcze nigdy nie robiłaś, zacznij koniecznie. My polecamy w sezonie na pomidory przygotować przecier, który będzie idealna bazą do zup i sosów.
   12. Zacznij używać naturalnego sprayu do sprzątania. Zmniejszysz w ten sposób ilość chemii w domu i zaoszczędzisz pieniądze. Jeden z prostszych przepisów to woda zmieszana z octem i olejkiem eterycznym.

Less waste w łazience, czyli redukcja plastiku i wielorazowe alternatywy

1. 1. Nie kupuj produktów zawierających mikroplastik. Najczęściej znajdziesz go w peelingach, żelach do mycia, pastach do zębów czy szamponach pod nazwami: „Polyethylen“ (PE), „Polipropylen“ (PP), „Poliamid“ (PA), „Polyethylenterephthalat“ (PET).
   2. Zrezygnuj z plastikowych patyczków kosmetycznych. Wybieraj te, które są wykonane z naturalnych materiałów, czyli papieru lub bambusa. Możesz je bez trudu dostać w Rossmanie, czy Auchan.
   3. Puszczaj tylko pełną pralkę. Wypełniony do połowy bęben to strata energii i pieniędzy.
   4. Używaj proszku i płynu oszczędnie. A już na pewno nie przekraczaj zalecanej na opakowaniu ilości detergentu. Jeśli masz czas i chęci spróbuj zrobić domowy płyn do prania.
   5. Do mycia ciała stosuj mydło w kostce. Unikniesz w ten sposób plastikowych opakowań.
   6. Używaj “szarego” papieru toaletowego. Taki papier wykonany jest z materiału z recyklingu i nie zawiera szkodliwych wybielaczy.
   7. Zakręcaj wodę w trakcie mycia zębów. Niby oczywiste, a ponoć wciąż wiele osób marnuje w ten sposób bardzo dużo wody.
   8. Wybieraj prysznic zamiast kąpieli. Czy wiedziałaś, że kąpiel w wannie zużywa ok. 120 l wody, a 5-6 minutowy prysznic ok. 40?
   9. Używaj wielorazowych płatków lub rękawicy do demakijażu. Płyn do demakijażu możesz zastąpić np. olejem kokosowym lub olejkiem ze słodkich migdałów. Chociaż dobre płatki lub rękawica usuwają makijaż przy użyciu samej wody.
   10. Zmień plastikową szczoteczkę na bambusową. Bambus ma właściwości antybakteryjne, więc świetnie sprawdza się do produkcji szczoteczek.
   11. Używaj gąbek z naturalnych materiałów. Plastikowe gąbki to siedlisko bakterii i balast dla środowiska. Wypróbuj gąbki morskie, z włókna korzenia Konjac albo z trukwy (luffy).
   12. Zrezygnuj z pasty do zębów w plastikowym opakowaniu. Na rynku można dostać pastę w słoiku, metalowej tubce lub w formie tabletek do mycia zębów.
   13. Zacznij używać wielorazowej maszynki do golenia. Kupujesz jeden raz, a później wymieniasz tylko żyletki.
   14. Przetestuj szampon do mycia włosów w kostce. Właściwości te same, tylko forma inna. Szampon w kostce pieni się tak samo, jak tradycyjny. Pamiętaj, że mydło do włosów, to nie to samo co szampon w kostce.

Less waste w domu, czyli wprowadzenie dobrych nawyków i zmniejszenie zużycia energii

1. 1. Segreguj śmieci. To jest podstawa. Sprawdź jakie zasady segregacji obowiązują w Twojej okolicy. Zadbaj o to, żeby wszyscy domownicy je znali. Warto wydrukować sobie ściągawkę i powiesić w widocznym miejscu.
   2. Wymień żarówki na energooszczędne. Sprawdź jakie żarówki masz obecnie zamontowane i te tradycyjne wymień na energooszczędne. W pierwszej kolejności zajmij się tymi, których używasz najczęściej.
   3. Nie zostawiaj ładowarek podłączonych do kontaktu. Kiedy przestajesz ładować telefon, od razu odłącz ładowarkę z kontaktu. Postaraj się wyrobić ten nawyk w sobie i w Twojej rodzinie.
   4. Nie zostawiaj urządzeń na standby’u. Jak powyżej. Przestajesz używać danego urządzenia, to po prostu wyłącz je z kontaktu.
   5. Zakręcaj grzejniki zanim zaczniesz wietrzyć pomieszczenie. Pomieszczenia najlepiej jest wietrzyć krótko i intensywnie, czyli najlepiej otworzyć okna na oścież, żeby wytworzył się przeciąg.
   6. Nie rozkręcaj grzejników do maksymalnej mocy. Optymalna temperatura w pomieszczeniach to 19-23C. Monitoruj temperaturę, żeby szczególnie w zimie nie przegrzewać pomieszczeń.
   7. Zadbaj o szczelność okien i ocieplenie budynku. Wiemy, że tę zmianę trudno wprowadzić od ręki. Jednak szczelność okien i ocieplenie budynku ma bardzo duże znaczenie przy zużyciu energii.
   8. Reperuj zamiast wyrzucać. Następnym razem, gdy coś Ci się zepsuje postaraj się to zreperować – zanieś sprzęt do serwisu, albo spróbuj poradzić sobie sama z pomocą filmów w Internecie. Poza tym wybieraj sprzęt lepszej jakości, który posłuży Ci latami.

Mamy nadzieję, że ten artykuł zainspiruje Cię do życia less waste. Jeszcze więcej porad znajdziesz we wpisach Eko wakacje i Zero waste w pracy. Jesteśmy ciekawe, jakie są Twoje sprawdzone sposobamy na marnowanie mniej?

Żeby ułatwić Ci wprowadzanie zmian less waste w życie, przygotowałyśmy siedem checklist do ściągnięcia. Podzieliłyśmy je tematycznie na zakupy, kuchnię, łazienkę, dom, wakacje i pracę. Są one dostępne dla wszystkich osób zapisanych do naszego tygodniowego newslettera Waste Less.

Chcesz checklisty? Zapisz się teraz, a my wyślemy Ci pdf z poradami w mailu powitalnym.

Artykuł 57 prostych porad na życie less waste + checklisty do pobrania pochodzi z serwisu Waste Less.

Żeby się pozytywnie naładować na rok 2019 zebrałyśmy poniżej 25 eko newsów. Jak się sami przekonacie, wielu rządzących na całym świecie zdaje sobie sprawę z powagi sytuacji i decyduje się na wprowadzanie bardzo ważnych zmian w celu ochrony środowiska. Mamy ogromną nadzieję, że za ich przykładem w 2019 roku pójdą kolejne miasta i kraje!

1. Zakaz jednorazowych przedmiotów z plastiku w UE

Jeden z najgłośniejszych i najbardziej pozytywnych newsów tego roku. Negocjatorzy z Parlamentu Europejskiego i państw członkowskich porozumieli się, że terenie UE sprzedaż jednorazowych patyczków higienicznych, sztućców, talerzy, słomek, mieszadełek, kubków i pojemników na żywność z plastiku, będzie niedozwolona od 2021 roku. Ponadto od 2025 roku. kraje UE będą miały obowiązek recyklingu co najmniej 25 proc. butelek PET, a na paczkach papierosów pojawią się specjalne oznaczenia o obecności plastiku i jego szkodliwości dla środowiska.

2. Szwecja banuje mikroplastik w kosmetykach

Mydło, pasta do zębów i inne produkty do pielęgnacji ciała, które są bezpośrednio spłukiwane i zawierają mikroplastik, zostały zakazane w Szwecji. Zakaz wszedł w życie z dniem 1 lipca tego roku. Produkty zakupione w celu magazynowania przed wejściem w życie zakazu mogą być sprzedawane w sklepach do dnia 1 stycznia 2019 roku.

3. Irlandia pierwszym krajem na świecie, który zrezygnował z paliw kopalnych

Krajowy fundusz inwestycyjny Irlandii będzie musiał sprzedać wszystkie inwestycje w węgiel, ropę naftową, gaz i torf “tak szybko, jak to możliwe“, co ma nastąpić w ciągu najbliższych 5 lat. Nawet kraje uważane za “zielone“ – Norwegia, Islandia, Dania, Szwecja – nie podjęły tak odważnego kroku w kierunku pełnego odejścia od paliw kopalnych. Mamy nadzieję, że decyzja Irlandii skłoni inne kraje do pójścia w jej ślady.

4. Francja chce 100% plastiku poddawać recyklingowi

Rząd Francji planuje szereg zmian. M.in. wprowadzenie podatku, dzięki któremu butelki z plastiku pochodzącego z recyklingu będą we Francji tańsze niż te, które nie pochodzą z recyklingu. Poziom 100% recyklingu ma zostać osiągnięty do 2025 roku.

5. Zakaz halogenowych żarówek w UE

W celu zmniejszenie emisji dwutlenku węgla i rachunków za energię żegnamy w UE halogenowe żarówki. Zakaz ich produkcji i sprzedaży obowiązuje od 1 września. Mają je zastąpić LED-y, które zużywają pięć razy mniej energii.

6. W Szwecji otworzono pierwszą na świecie elektryzowaną drogę

Około 2-kilometrowa kolej elektryczna została wbudowana w drogę publiczną w pobliżu Sztokholmu. Ładuje ona akumulatory samochodów osobowych i ciężarowych jadących po niej. Rządowa agencja drogowa opracowała już krajową mapę przyszłej rozbudowy. Celem Szwecji jest osiągnięcie niezależności od paliw kopalnych do 2030 roku.

7. Kalifornia chce 100% czystej energii do 2045 roku

Stan Kalifornia jest piątą, co do wielkości gospodarką na świecie i jest uważany za pioniera w dziedzinie ochrony klimatu. Gubernator Jerry Brown podpisał w tym roku ustawę, która zobowiązuje Kalifornię do całkowitego pokrycia potrzeb energetycznych amerykańskiego zachodniego wybrzeża z odnawialnych źródeł energii do 2045 roku.

8. Maui banuje opakowania ze styropianu

Chodzi o białe pojemniki używane do pakowania żywności i nalewania kawy, które stosowane są w niemalże każdym lokalu na Hawajach. Maui jest drugą co do wielkości wyspą Hawajów. Zakaz wchodzi w życie 31 grudnia 2018 roku.

9. Madryt utworzył strefę niskoemisyjną w centrum miasta

Starsze samochody, które powodują zanieczyszczenie powietrza, będą objęte zakazem wjazdu do strefy mierzącej 4,7 km². Celem jest zmniejszenie poziomu dwutlenku azotu o 23% do 2020 roku i odciążenie miasta z korków.

10. Nowe przepisy dotyczące jakości wody pitnej w UE

Parlament Europejski zaostrzył w tym roku maksymalne limity dla niektórych zanieczyszczeń, takich jak ołów czy szkodliwe bakterie i wprowadzono monitoring poziomu mikroplastiku. Lepsza jakość wody z kranu + więcej darmowych fontann w miejscach publicznych = więcej oszczędności dla rodzin i mniej plastikowych butelek.

11. Islandia banuje plastik

Ministerstwo Środowiska Islandii powołało specjalny zespół, który opracował plan na zmniejszenie ilości odpadów z tworzyw sztucznych. Program składa się z 18 kroków i zakłada, że od 1 stycznia 2020 roku ze sklepów mają zniknąć plastikowe kubki, naczynia, słomki i kosmetyki zawierające mikroplastik. Rok później wycofane zostaną plastikowe torebki.

12. Zakaz używania plastikowych toreb na Węgrzech

Dzięki opłacie za foliówki wprowadzonej w 2012 roku Węgry zredukowały zużycie toreb plastikowych z 160-170 sztuk na mieszkańca do 80. W październiku tego roku węgierski rząd ogłosił całkowity zakaz stosowania toreb foliowych od 2021 roku w celu ochrony planety.

13. Plaża Boracay została zregenerowana

Boracay, jedna z wysp należących do Filipin, była uważana przez długi czas za raj na Ziemi. Jednak przez ostatnie lata turyści, hotelarze i mieszkańcy wyspy doprowadzili na niej do katastrofy ekologicznej. W kwietniu tego roku prezydent Rodrigo Duterte zamknął Boracay na 6 miesięcy by posprzątać plażę i zmodernizować infrastrukturę. W październiku Boracay została ponownie otwarta dla turystów. Nowe zasady to m.in. zakaz spożywania alkoholu, używania plastikowych kubeczków, sztućców, słomek i surowe kary za śmiecenie.

14. Niemcy ogłosiły 5-punktowy plan walki z plastikiem

Obejmuje on m.in. unikanie zbędnych produktów i opakowań z tworzyw sztucznych, zmianę opakowań na bardziej przyjazne dla środowiska i zwiększenie recyklingu tworzyw sztucznych z 36% do 63% do 2022 roku. Ponadto od stycznia 2019 roku wchodzą w życie nowe zasady ograniczające ilość plastiku w opakowaniach. Zostanie wprowadzona tzw. opłata recyklingowa naliczana w zależności od liczby i rodzaju stosowanych opakowań.

15. W Australii zanotowano 80-procentowy spadek zużycia foliówek

Stało się tak dzięki dwóm największym sieciom supermarketów – Coles i Woolworths – które latem tego roku po prostu przestały oferować jednorazowe torebki plastikowe.

16. Zakaz faszerowania antybiotykami zdrowych zwierząt w UE

Nadużywanie antybiotyków w rolnictwie trwa od dziesięcioleci z powodu zatłoczenia i złych warunków, w jakich hodowane są zwierzęta. Parlament Europejski wreszcie ogłosił stanowcze STOP dla bezsensownego faszerowania antybiotykami zdrowych zwierząt. Zakaz będzie obowiązywał od 2022 roku.

17. Mediolan zasadzi 3 miliony nowych drzew do 2030 roku

Z szacunków wynika, że pozwoli to na pochłonięcie dodatkowych pięciu milionów ton CO2 rocznie! Ponadto zredukowana zostanie emisja szkodliwych drobnych cząstek stałych i temperatura w mieście się zmniejszy.

18. Raje turystyczne zakazują kremów do opalania

Po Hawajach na wprowadzenie zakazu zdecydowało się też Palau. Wyspiarskie państwo położone między Filipinami a Papuą Nową Gwineą nie pozwala handlarzom na sprzedawanie kremów zawierających takie substancje jak parabeny, oksybenzon czy oktokrylen, które przyczyniają się do wymierania raf koralowych. Grzywny mogą sięgać nawet 1000 dolarów i będą nakładane najwcześniej w 2020 roku, kiedy nowe przepisy wejdą w życie.

19. W Krakowie powstanie strefa czystego transportu

Miasto chce w ten sposób ograniczyć emisje zanieczyszczeń komunikacyjnych m.in. pyłów i tlenków azotu oraz zmniejszyć natężenie ruchu samochodowego. Strefa czystego transportu będzie testowana przez pół roku i jeśli się sprawdzi, będzie wprowadzona na stałe.

20. Pakistan planuje posadzić 10 miliardów drzew

Dwa lata temu Imran Khan, ówczesny polityk, którego partia rządziła prowincją, uruchomił program “Billion Tree Tsunami”. W całym regionie posadzono wtedy setki tysięcy drzew, praktycznie wymazano przemyt drewna i rozkwitł przemysł chałupniczy. Dziś Khan jest premierem Pakistanu, a jego nowy rząd postawił sobie nowy cel posadzenia aż 10 miliardów drzew.

21. Przyjęto pakiet katowicki na COP24

Tegoroczny szczyt klimatyczny w Katowicach był kontrowersyjny. Nasz kraj jako gospodarz pokazał się z nienajlepszej strony (np. prezydent Duda ogłosił, że węgiel nie szkodzi klimatowi), a ekolodzy podsumowują COP24 jako “szczyt straconych ambicji”. Niemniej jednak udało się przyjąć pakiet katowicki, czyli wytyczne do realizacji porozumienia paryskiego z 2015 r. Ponadto podczas szczytu Bank Światowy zadeklarował, że w ciągu pięciu lat podwoi finansowanie działań na rzecz klimatu, 23 polskie miasta przystąpiły do platformy NAZCA, która wspiera w podejmowaniu ekologicznych inicjatyw, a Żywiec Zdrój zapowiedział recykling butelek PET na poziomie 90% do 2025 roku.

22. Dania ogłosiła plan redukcji plastiku

Strategia obejmuje 27 inicjatyw, które skupiają się na zmniejszeniu ilości odpadów z tworzyw sztucznych w przyrodzie, w spalarniach oraz zwiększeniu poziomu recyklingu. W planach jest też wprowadzenie zakazu stosowania cienkich plastikowych toreb.

23. Luksemburg wprowadzi darmowy transport publiczny

Korki w Luksemburgu należą do najgorszych na świecie. Jaki sposób ma na nie rząd? W przyszłym roku zlikwiduje opłaty za korzystanie z tramwajów, pociągów i autobusów.

24. Bali wprowadza zakaz jednorazowych tworzyw sztucznych

Zakazane zostaną m.in. torby na zakupy, styropian i słomki. Nowe zasady ogłosił gubernator Bali Wayan Koster. Jego celem jest zmniejszenie ilości tworzyw sztucznych w morzach na Bali o 70% w 2019 r.

25. W czterech miastach można płacić za transport plastikiem

Pekin ma specjalny biletomat na stacjach metra, który przyjmuje plastikowe butelki jako środek płatności. W indonezyjskim mieście Surabaya autobusy przyjmują plastikowe butelki zamiast gotówki. W Stambule plastikowe odpady można wymieniać na kredyt na karcie miejskiej. A w Sydney istnieje system, w którym mieszkańcy w zamian za recykling otrzymać mogą nagrody, takie jak bilety do kina lub bilety autobusowe. Jak te rozwiązania sprawdzają się w akcji możecie obejrzeć w tym video 

I jak? Udało nam się naładować Was choć trochę pozytywizmem na nadchodzący rok 2019? Który z powyższych eko newsów jest Waszym zdaniem najważniejszy lub dający najwiecej energii i nadziei na przyszłość?

Interesujesz się zdrowym stylem życia, ochroną środowiska i redukcją plastiku? Zapisz się do naszego newslettera.

Artykuł 25 eko newsów z całego świata, które dodadzą Ci pozytywnej energii na rok 2019 pochodzi z serwisu Waste Less.

Kluczem do sukcesu jest zdrowy rozsądek, planowanie i silna wola, żeby nie ulec nieokiełznanej konsumpcji. Pamiętajcie, jak bardzo górnolotnie to nie zabrzmi, że najcenniejsze prezenty, to nie rzeczy materialne, a czas i uwaga.

1. Kup lub wypożycz naturalną choinkę

Ciekawym, a jak na razie mało popularnym pomysłem jest wypożyczenie choinki. W Warszawie usługi tego typu oferuje już kilka punktów. Takie rozwiązanie jest często tańsze i bardziej ekologiczne. Przy odpowiednich warunkach jedna choinka może być wykorzystana wielokrotnie w kolejnych sezonach świątecznych. Jeśli zainteresował Was ten pomysł, to zajrzyjcie na stronę Wypożyczalnia Choinek. 

Jeśli wolicie kupić choinkę, to zdecydujcie się na tę naturalną. O tym dlaczego ta z lasu jest bardziej przyjazna dla środowiska niż sztuczna, możecie przeczytać na stronie lasów państwowych.

Należycie do grupy zaawansowanych zero wasterów, to może rozważycie zrobienie choinki w duchu upcyklingu?

2. Planuj zakupy

Wiele rzeczy marnuje się, bo kupiliśmy je bez większego zastanowienia lub na ostatnią chwilę. W tym roku stwórzcie plan działania i najlepiej zapiszcie go na kartce. Zróbcie dokładną listę zakupów spożywczych na święta, a zanim udacie się do sklepu, sprawdźcie zapasy w szafkach i zamrażalniku. Może okaże się, że już macie większość rzeczy z listy?

3. Zorganizuj Secret Santa

Jestem wielką zwolenniczką Secret Santa. Szczególnie jeśli obchodzicie święta w dużym gronie, a nie wszystkich gości dobrze znacie. Zamiast kupować prezent każdemu  nie oszukujmy się, nie zawsze trafiony – lepiej jest przeprowadzić losowanie i kupić jeden, ale przemyślany prezent osobie, którą wylosujemy. W ten sposób unikniemy kupowania niechcianych prezentów, a do tego nasz portfel nam podziękuje.

4. Przygotuj prezenty własnoręcznie

W kuchni czujesz się jak ryba w wodzie? A może szyjesz lub robisz na drutach? Twoi bliscy na pewno docenią ręcznie przygotowane prezenty. Domowe konfitury, pierniczki czy inne smakołyki zawsze się sprawdzają i można je zapakować w słoiki lub papier. Gotowanie i pieczenie to nie Wasz żywioł? Nic nie szkodzi. W sieci znajdziecie wiele innych inspiracji. Może wykonać własnoręcznie biżuterię lub jakiś kosmetyk? Wykorzystajcie swoje umiejętności i przygotujcie unikatowe prezenty.

5. Podaruj doświadczenia

Bilet do teatru, lot w kabinie aerodynamicznej, a może lekcja gry na gitarze? Prezenty niematerialne pozostają w pamięci na dłużej. Idealnie kiedy dobrze znamy osobę, którą chcemy obdarować i wiemy, o czym od dawna marzy. Jeśli jednak brakuje Wam pomysłów, to polecamy skorzystać z serwisów, które oferują vouchery na przeżycia.

6. Kupuj prezenty z drugiej ręki

Szukając prezentów warto zastanowić się nad zakupem rzeczy używanych. W antykwariatach, czy na bazarach możecie często znaleźć perełki, których nie dostaniecie nigdzie indziej. Interesującym pomysłem jest również naprawienie czegoś, co się zepsuło. Zastanówicie się, może osoba, którą chcecie obdarować miała swój ulubiony zegarek, który przestał działać?

7. Zapakuj prezenty w to, co już masz

W myśl jednej z głównych zasad zero waste – reuse, czyli użyj ponownie – postaraj się wykorzystać do zapakowania prezentów to, co już masz. Torby, w których kiedyś trafiły do Was upominki świetnie się do tego nadają. Sprawdźcie tylko, czy nie są gdzieś podpisane Waszym imieniem ;). Ciekawym pomysłem jest również wykorzystanie do pakowania prezentów starych gazet. Poniżej kilka inspiracji z serwisu Pinterest.

8. Zapakuj ekologicznie

Szary papier, naturalny sznurek, jutowa wstążka, to świetne materiały do pakowania prezentów. Ładnie wyglądają i są przyjazne dla środowiska. Wiem, że często trudno jest zapakować prezenty bez użycia taśmy, niedawno odkryliśmy bardziej przyjazna wersję wykonaną z papieru.

9. Zrób naturalne ozdoby zero waste

Niezależnie czy chcecie przystroić choinkę, czy mieszkanie do wyboru macie wiele ozdób przyjaznych dla środowiska. Szyszki, suszone plasterki pomarańczy, orzechy czy laski cynamonu nie tylko ładnie wyglądają, ale również pięknie pachną świętami. U nas prawie zawsze na choince wiszą domowej roboty pierniczki. W internecie znajdziesz nieskończoną liczbę inspiracji na ozdoby DIY, szczególnie polecam zajrzenie na serwis Pinterest.

10. Oddaj nadmiar jedzenia do jadłodzielni

W idealnym świecie przygotowaliśmy na święta tyle jedzenia, ile jesteśmy w stanie zjeść, a jeszcze lepiej obliczyliśmy dokładnie porcje na ilość osób, które nas odwiedzą. Z moich obserwacji wynika, że w większości polskich domów przygotowuje się na święta prawie dwa razy za dużo jedzenia. Całe szczęście możecie część przygotowanych potraw uchronić przed zmarnowaniem. Wystarczy, że zawieziecie je do jadłodzielni i podzielicie się nim z potrzebującymi.

11. Używaj produktów wielorazowych

Zamiast co roku kupować nowe serwetki pod kolor obrusu, zainwestujcie w te ponadczasowe, wykonane z tkaniny. Po praniu będą jak nowe i mogą Wam służyć przez lata. Wiele osób lubi pić przez słomkę, szczególnie dzieci. Dlatego pomyślcie o zaopatrzeniu się w słomki wielorazowe, a w wersji less waste chociaż w te z papieru.

A jakie Wy macie sposoby na święta less waste? Dajcie znać w komentarzach!

Żeby ułatwić Ci wprowadzanie zmian less waste w życie, przygotowałyśmy siedem checklist do ściągnięcia. Podzieliłyśmy je tematycznie na zakupy, kuchnię, łazienkę, dom, wakacje i pracę. Są one dostępne dla wszystkich osób zapisanych do naszego tygodniowego newslettera Waste Less.

Chcesz checklisty? Zapisz się teraz, a my wyślemy Ci pdf z poradami w mailu powitalnym.

Artykuł 11 pomysłów na święta less waste pochodzi z serwisu Waste Less.

Pierwszym kosmetykiem, który zrobiłam sama, była pasta do zębów zero waste. Dlaczego akurat pasta? Chyba dlatego, że niezależnie od pory roku, nastroju czy miejsca, w którym się znajdowałam, widziałam tę plastikową tubkę pasty co najmniej dwa razy dziennie. I nie wiem co Wy robicie podczas mycia zębów, ale ja mam wtedy chwilę na przemyślenia No a będąc w temacie zero/less waste, posiadając już szczoteczkę bambusową i próbując krok po kroku ograniczać plastik w życiu, ta tubka pasty “patrzyła” na mnie dwa razy dziennie i nie dawała mi spokoju. Którejś soboty, przed południem wyszukałam w internecie przepis, kupiłam składniki i przygotowałam moją pierwszą pastę.

Przepis nr 1: olej kokosowy i soda

Szczerze, to nie szukałam długo idealnego przepisu na pastę. Dowiedziałam się, że można ją zrobić z oleju kokosowego, który ma właściwości przeciwbakteryjne, pielęgnuje dziąsła i szkliwo, oraz z sody, która dobrze czyści i wybiela zęby. Był to pierwszy i do tego banalnie prosty przepis na pastę, który podsunęła moja wyszukiwarka:

– 4 łyżki oleju/tłuszczu kokosowego

– 2 łyżki sody oczyszczonej

– 20 kropelek olejku miętowego

Olej kokosowy rozpuściłam najpierw w kąpieli wodnej, dodałam sodę i olejek miętowy. Wyszedł z tego tłusty płyn, który wstawiłam do lodówki do stężenia. W temperaturze pokojowej mieszanka ma formę miękkiej pasty, ale przy upałach ponad 30°C (a tak było tego lata) zmienia się znowu w płyn.

Byłam bardzo podekscytowana tą domową pastą do zębów zero waste, ale muszę przyznać, że w stosowaniu jest niestety… dziwna. W ustach (36°C) od razu zmienia się w ciecz i spływa po brodzie. W smaku też nie za bardzo mi pasuje, bo najbardziej czuję w niej sodę, która jest gorzko-słona. Uczucie po umyciu zębów jest nietypowe i jak dla mnie niestety niekomfortowe. 

Przepis nr 2: magiczny kaolin

Nie miałam zamiaru poddać się po pierwszej próbie, bo ta tubka pasty jednak nadal mnie zastanawiała. Szukając innych przepisów na pastę, szybko trafiłam na kaolin, czyli białą glinkę, zwaną też glinką porcelanową lub chińską. Ciekawostka: nazwa kaolin pochodzi od miejscowości Gaoling (Chiny), gdzie znajdują się znane od dawna złoża tego minerału. Fascynujące jest to, jak szeroko stosowany jest kaolin. Głównie używany jest w produkcji papieru i porcelany, ale też jako środek przeciwbiegunkowy, do produkcji kosmetyków i maści, a nawet do oczyszczania wody! Zachęcam was do poczytania więcej na temat tego minerału. A teraz wracając do pasty…

Kaolin kupiłam w aptece i tym razem zrobiłam bardzo małą porcję pasty, żeby tylko ją przetestować. Was też zachęcam do tego podejścia. Ważne: Do przyrządzenia pasty z glinką nie używajcie metalowych naczyń i mieszadełek!

– ½ łyżeczki kaolinu

– 2-3 kropelki olejku miętowego

– kilka kropelek wody

Konsystencja pasty bardzo mnie zaskoczyła. Mieszanka delikatnie się pieni i „przyczepia” do zębów jak powszechnie używane pasty. Minusem jest niestety smak. Mimo dodanego olejku miętowego wydaje mi się, że mam w ustach jakby błoto. Zapach pasty też nie jest zbyt przyjemny, kojarzy się bardzo z tym specyficznym zapachem wizyty u dentysty. Uczucie po umyciu zębów jest ok.

Przepis nr 3: all in one plus ksylitol

Obie powyższe wersje pasty nie odpowiadały mi w smaku. Teoretycznie można by się do nich przyzwyczaić, ale po co się męczyć, jeśli są sposoby na doprawienie pasty do zębów. Składnik wymieniany w wielu przepisach, które znalazłam to ksylitol, czyli cukier brzozowy. Ma oczywiście słodki smak, ale działa jednocześnie przeciwpróchniczo, więc jest idealny jako dodatek do pasty. Dzięki tym specyficznym właściwościom ksylitol jest stosowany w przemyśle spożywczym np. w cukierkach i gumach do żucia.

Do pierwszej wersji pasty z olejem kokosowym i sodą dodałam kaolin i zmiksowany wcześniej w młynku ksylitol. Proporcje były mniej więcej takie:

– 1 łyżka oleju kokosowego

– ½ łyżki sody oczyszczonej

– ½ łyżki kaolinu

– ½ łyżki ksylitolu

– 8 kropelek olejku miętowego

Ta mieszanka bardzo mi się spodobała. Konsystencja dzięki kaolinowi jest gładka, smak poprawiony dzięki ksylitolowi, ma właściwości przeciwbakteryjne, dobrze czyści, pachnie mięta i kokosem. Jednak w stosowaniu nadal przeszkadza mi olej, który w ustach robi się płynny, zapach “dentysty” kaolinu nadal czuć i niestety zauważyłam, że po kilku stosowaniach soda podrażniła mi zęby.

Podsumowanie eksperymentów z pastą zero waste

O ile te próby, odkrywanie nowych substancji, ich mieszanie i testowanie, sprawiły mi ogromną frajdę, to jednak efekt końcowy nie zadowala mnie na tyle, bym mogła powiedzieć – “Yeah! To jest idealna pasta do zębów zero waste, zróbcie ją już dziś!”. Po tych eksperymentach zdałam sobie sprawę, że pasta do zębów, to jednak bardzo skomplikowany kosmetyk, bo odbieramy ją większą liczbą zmysłów niż krem, czy żel pod prysznic, no i używamy jej co najmniej dwa razy dziennie.

Trochę frustrujący jest też fakt, że do zrobienia tych past kupiłam kilka nowych produktów, których nie używam na codzień, a do testów wykorzystałam tylko odrobinę. To przeciwieństwo filozofii zero waste… No nic, mam przynajmniej motywację, żeby te składniki dalej wykorzystać. Już nie do produkcji pasty, ale do innych mieszanek. Napiszę wkrótce co z tego wynikło.

Moja zero waste alternatywa dla pasty do zębów – pasta w tabletkach

No dobra, skoro pasta do zębów zero waste okazała się dla mnie niewypałem, to czym myję teraz zęby? Mam duże szczęście, bo niedaleko mojego mieszkania znajduje się świetnie zaopatrzony sklep zero waste Der Sache Wegen, w którym odkryłam pastę do zębów w tabletkach na wagę! Przetestowałam je i używam ich już od kilku miesięcy. Nie są idealne pod każdym względem, ale ich smak i konsystencja mi pasuje i mają też bardzo dobry skład. Są certyfikowanym kosmetykiem naturalnym, a ich głównym składnikiem jest celuloza. Do tabletek i ich rozgryzania trzeba się przyzwyczaić. Mi taka forma odpowiada, jest praktyczna, estetyczna no i całkowicie zero waste. Jeśli jesteście zainteresowani pastą do zębów w tabletkach, zajrzyjcie tutaj. 

A Wy próbowaliście robić samodzielnie pastę do zębów? Koniecznie podzielcie się swoimi doświadczeniami.

Interesujesz się zdrowym stylem życia, ochroną środowiska i redukcją plastiku? Zapisz się do naszego newslettera.

Artykuł Eksperymenty z pastą do zębów zero waste. Trzy przepisy. pochodzi z serwisu Waste Less.

Alarm smogowy – monitoruj stan powietrza

Żeby móc chronić się przed smogiem, musisz wiedzieć kiedy stan powietrza jest zły. Dlatego bardzo zachęcam Cię do zainstalowania sobie aplikacji, która na bieżąco będzie Cię informować o stanie powietrza w okolicy. Obecnie używam Air Quality, wcześniej korzystałam z Kanarka, jednak utracił on dostęp do danych do wielu stacji pomiarowych. Większość aplikacji daje możliwość ustawienia alertów, które dadzą nam znać kiedy zawartość szkodliwych cząsteczek przekroczy niebezpieczny poziom w naszej okolicy. Kiedy wiemy, że zanieczyszczenie powietrza jest duże, najlepiej powstrzymać się od długiego przebywania na „świeżym” powietrzu lub skorzystać z maseczki antysmogowej.  

Dbaj o powietrze w mieszkaniu

Badania pokazują, że często powietrze w naszych domach, czy biurach nie jest najlepszej jakości. Poza zanieczyszczeniami dostającymi się z zewnątrz (jak np. smog) na stan powietrza mają również czynniki wewnętrzne. Najczęstszym zanieczyszczeniem powietrza w pomieszczeniach są lotne związki organiczne. Ich źródłem mogą być na przykład drukarki, skanery, kleje (np. wykorzystywane w meblach), tapicerka, wykładziny dywanowe, środki czyszczące, dym tytoniowy, czy uboczne produkty spalania z pieca lub kominka. A to tylko część trucicieli… Jeśli chcesz bardziej zgłębić ten temat, to koniecznie poczytaj o syndromie chorego budynku (The sick building syndrome – SBS)

Żeby poprawić jakość powietrza w mieszkaniu pamiętaj o regularnym wietrzeniu wnętrz (oczywiście, kiedy stan powietrza na zewnątrz jest dobry). Najlepiej jest otworzyć okna na oścież na ok. 10 min, tak żeby stworzyć przeciąg.  Każde pomieszczenie najlepiej wietrzyć oddzielnie. Do tego dbaj o odpowiednią temperaturę (19-23 C) i optymalny poziom wilgotności (40-70%). Szczególnie zimą staraj się nie rozkręcać za mocno kaloryferów. Warto posiadać rośliny, które zarówno pomogą w utrzymaniu odpowiedniej wilgotności, jak również mogą oczyścić powietrze – więcej na ten temat poniżej.

Rośliny na smog

Czy wiesz, że rośliny efektywnie usuwają zanieczyszczenia z powietrza? Dzięki NASA wiemy dokładnie, które gatunki najlepiej sprostają temu zadaniu! Po przebadaniu dużej grupy roślin wybrano te, które mają największy wpływ na czystość chemiczną powietrza. Rekordzistami okazały się dracena odwrócona i chryzantema wielkokwiatowa. Więcej na ten temat przeczytacie w tym artykule. Zachęcam Cię również do obejrzenia prezentacji Kamal Meattle na temat „hodowania świeżego powietrza”, którą wygłosił na TED. Ja już mam w domu sansewierie i dracenę, niedługo planuję kupić epipremnum złociste

Kup oczyszczacz powietrza

Jeśli smog w Twojej okolicy utrzymuje się przez długi czas warto rozważyć zakup oczyszczacza powietrza. Jak dużo zanieczyszczeń dostanie się do wnętrza zależy od szczelności okien, czy rodzaju wentylacji. Smog w Warszawie utrzymuje się właściwie przez całą zimę. Od zeszłego roku mam w domu Xiaomi Mi Air Purifier 2 i muszę przyznać, że naprawdę można poczuć różnicę w jakości powietrza –  szczególnie, jeśli ktoś, tak jak ja, jest alergikiem.

Pieszczotliwie mówimy o nim R2D2 – tak nazwaliśmy go w aplikacji, która nim steruje (fani Gwiezdnych Wojen zrozumieją ;)). Trochę się obawialiśmy, czy nie będzie zbyt hałasował, ale przy trybie pracy „noc” naprawdę prawie go nie słychać. Chyba główną jego wadą jest brak aplikacji w języku polskim – choć dla nas, to akurat nie jest problem.

Noś maskę antysmogową

Jeśli pomimo utrzymującego się smogu musisz spędzić więcej czasu na zewnątrz, to warto rozważyć zakup maseczki przeciwsmogowej. Na rynku jest bardzo duży wybór różnych modeli, warto dokładnie przeczytać jaki filtr został zastosowany w wybranej maseczce. Ważne jest, żeby maska dobrze przylegała do twarzy, a filtr był wymieniany regularnie. Dla osób, które nie do końca czują się komfortowo w maseczce ciekawym rozwiązaniem może być szalik antysmogowy. W wyborze maseczki antysmogowej może pomóc publikacja UOKIKu. Znajdziesz tam zestawienie skontrolowanych półmasek, jaki i przewodnik dla konsumentów.

A jak Ty chronisz się przed smogiem?

Powyższy wpis skupia się na minimalizowaniu wpływu smogu na zdrowie. Musimy jednak pamiętać, że przeciwdziałanie przyczynom smogu powinno być priorytetem – ale to temat na osobny wpis.

Źródła: NASA, TED, UOKiK, NCBI

Interesujesz się zdrowym stylem życia, ochroną środowiska i redukcją plastiku? Zapisz się do naszego newslettera.

Artykuł Smog – jak się przed nim chronić? pochodzi z serwisu Waste Less.

Artykuł 5 produktów, które zawierają plastik, a tego nie wiesz pochodzi z serwisu Waste Less.

Żeby ułatwić Ci wprowadzanie zmian less waste w życie, przygotowałyśmy siedem checklist do ściągnięcia. Podzieliłyśmy je tematycznie na zakupy, kuchnię, łazienkę, dom, wakacje i pracę. Są one dostępne dla wszystkich osób zapisanych do naszego tygodniowego newslettera Waste Less.

Chcesz checklisty? Zapisz się teraz, a my wyślemy Ci pdf z poradami w mailu powitalnym.

Artykuł Butelka wielorazowa – Jaką wybrać? pochodzi z serwisu Waste Less.